العظمى حائرى مؤسس حوزهء علميهء مقدسهء قم و آيةاللَّه العظمى بروجردى و آيةاللَّه العظمى حكيم و امثال آنان است و اين بزرگان فقه و اصول اساتيد مرحوم آيت‌اللَّه العظمى خوئى و ميلانى و آملى و امام خمينى رحمه الله و ديگر بزرگان هستند . و اين بزرگان اساتيد امثال مرحوم شهيد صدر و مرحوم آيت‌اللَّه العظمى تبريزى و آيةاللَّه العظمى فاضل و ديگر بزرگان هستند ، كه اين بزرگان هم استادان ما در فقه و اصول مىباشند . بنابرانى صاحب كفايةالاصول استاد استادان استادان استادان ما است . و امّا اين كه ايشان مدرس اعظم و بزرگ‌ترين مدرس مىباشند براى آن است كه در طول تاريخ فقهاء كمتر كسى يافت مىشود كه در مجلس درس او هزاران فاضل و عالم و محقق و مجتهد حضور پيدا كنند كه حداقل هشتصد و حداكثر تا سه هزار نفر گفته‌اند . از قول علامهء شهرستانى نقل شده كه شبى از شب‌ها حاضران مجلس درس استاد را شمردند و متجاوز از 1540 نفر بودند . « 1 » از محقق عراقى مرحوم آقا ضياء نقل شده كه تعداد آنان 1700 نفر بودند . « 2 » مرحوم علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى در « الذريعه » « 3 » مىنويسد : از برخى كسانى كه تعداد شاگردان ايشان را احصاء كرده‌اند شنيدم كه در دورهء اخير درس ايشان در برخى از شب‌ها متجاوز از هزار و دويست نفر شركت مىكردند و بسيارى از آنان تقريرات درس مرحوم آخوند را مىنوشتند . مرحوم علامه سيد محسن امين در كتاب اعيان‌الشيعه مىنويسد : در مجلس درس ايشان صدها فاضل و مجتهد شركت مىكردند « 4 » وى دليل استقبال بىنظير از درس و بحث صاحب كفايه را اين‌گونه مىنويسد : « و تميّز عن جميع المتأخرين بحبّ الايجاز و الاختصار و تهذيب‌الاصول و الاقتصار على لباب المسائل و حذف الزوائد مع تجديد فى النظر و الامعان فى التحقيق » . « 5 » و امّا اين‌كه او محقق اعظم است براى اين‌كه مجموع كتب و رسائل و حواشى اصولى ايشان گواه تحقيقات عميق او در علم اصول فقه است كه بر تمام آراء و انظار محققان متأخر از ايشان پرتوافكن است ، حاشيهء عميق ايشان بر فرائد شيخ اعظم كه در سن 28 سالگى نوشته‌اند ، كتاب دررالفوائد ايشان كه حاشيهء ديگرى بر فرائد شيخ است و در سن 36 سالگى شروع و در چهل سالگى به اتمام رسانده‌اند ، حواشى ديگر ايشان بر مباحث قطع و ظن و بالاخره مهم‌ترين اثر اين عالم فرزانه در علم اصول فقه ، كتاب بىبديل كفايةالاصول در دو جلد است كه جلد اول آن حاوى مباحث الفاظ و ملازمات عقليّه است و جلد دوم آن در باب قطع و ظن و اصول عمليّه است و مقصد اخير كتاب در موضوع تعارض ادلّه است و خاتمهء كتاب مشتمل بر اهمّ مباحث اجتهاد و تقليد است .

--> ( 1 ) . مقدمهء كفايةالاصول تحقيق مؤسسهء آل‌البيت عليهم السلام : 021 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 367 . ( 4 ) . اعيان‌الشيعه ، ج 9 ، ص 5 . ( 5 ) . همان .